صد و چهل و ششمین نشست ادبی چارباغ خیال

صد و چهل و ششمین نشست هفتگی ادبی «چارباغ خیال» با حضور جمعی از شاعران، منتقدان و اعضای این سلسله نشست‌های ادبی، به همت انجمن ادبی خانه مولانا، انجمن نویسندگان بلخ و کتابخانه عمومی فردوسی با گردانندگی حمزه عابر برگزار گردید.

در آغاز این نشست، حمزه عابر ضمن خوش‌آمدگویی به شرکت‌کنندگان، روند برنامه را در دو بخش نقد و بررسی شعر و شعرخوانی معرفی کرد و از محمدالله احساس خواست تا سروده نیمایی خود را برای حاضران قرائت کند.

در ادامه، بخش اصلی برنامه به نقد و بررسی شعر نیمایی محمدالله احساس اختصاص یافت. این شعر با قرائت شاعر آغاز گردید و تصاویری چون گهواره‌ای خالی افتاده در دره، کفش کهنه، شکستن شیشه‌ها با سنگ، مسیر باران، چوبی که زیر بار راز می‌ماند، دیوار تنها و تعریف سایه، پرواز با آب و هوا، گنج در صندوق گاو، آلودگی نور با لبخند، عکس‌برداری مرگ از مترسک و در نهایت شیرین‌ترین تلخی و حلوا را در بر داشت.

وحید علی‌نیا در بررسی این اثر، به قالب شعر اشاره کرد و افزود که شعر نیمایی باید متکی به بند باشد، اما در این اثر بندبندی منسجم و مشخصی به چشم نمی‌خورد. وی همچنین غیبت یا ضعف شدید قافیه‌های درونی را از چالش‌های ساختاری کار دانست که باعث شده مصراع‌ها از نظر محتوایی و تصویری کاملاً مجزا از هم قرار بگیرند. علی‌نیا تصویرسازی‌های شعر را فراواقعی و انتزاعی توصیف نمود و آن را به اصول «شعر حجم» نزدیک دانست؛ با این حال، تصویر «بگذار که مرگ از مترسک عکس بردارد» را فوق‌العاده درخشان، سینمایی و قوی توصیف کرد، هرچند معتقد بود ارتباط ارگانیک لازم با سایر بخش‌های شعر را ندارد.

استاد سید سکندر حسینی بامداد در سخنان و نقد بسیار مفصل خود، با اشاره به استعداد برجسته محمدالله احساس در غزل، شعر نو، نیمایی و سپید، به تبیین مباحث نظری شعر نیمایی با نگاه به کتاب «نگاهی به نیما» اثر دکتر محمود فلکی پرداخت و بر اساس آن، شعر آقای احساس را مورد نقد و بررسی قرار داد.

وی به چهار شاخصه و محور مهم تحول زبانی نیما اشاره کرد: پیوند عاطفی واژه‌ها با زیست‌بوم و محیط پیرامون شاعر، چگونگی بیان عاطفی، ساختار روایی و مدل داستانی و دگرگونی در نحو و ساختار زبان. استاد بامداد شعر آقای احساس را به دلیل عدم انسجام روایی و مدل داستان‌پردازی، که یکی از شاخصه‌های برجسته شعر نیماست، مورد نقد قرار داد. وی با اشاره به کشف‌های شاعرانه، خلاقیت و دید تازه در کار آقای احساس، عدم هماهنگی تصویری و روایی را مهم‌ترین نقطه ضعف شعر مورد نقد عنوان کرد.

حمزه عابر نیز در نقد خود، بر ضرورت انتقال متناسب عاطفه و احساس به مخاطب از طریق پرداخت شفاف و دقیق تأکید کرد تا مخاطب دچار سردرگمی نشود. وی با بررسی فنی ساختار شعر نیمایی، شامل وزن، موسیقی، قافیه و ردیف، به تفاوت‌های آن در چینش مصراع‌ها اشاره کرد و شیوه نوشتن و چیدمان بصری مصرع‌ها توسط شاعر را مانع درک درست مرزبندی بندها و فهم مخاطب خواند. عابر بر حفظ اعتدال زبانی نیما، نه فاخر کلاسیک و نه سست روزمره، تأکید کرد و افزود که ذهن احساس در کشف شاعرانه بسیار موفق است، اما ضعف اصلی او در بیان و پرداخت کشف است. وی همچنین با اشاره به اهمیت «شخصیت محوری» در روایت شعر نیمایی، غیبت آن را در این اثر مایه عدم انسجام دانست.

سهراب سوشیان نیز ضمن تحسین کلی اثر، پیشنهادی اصلاحی درباره مطلع شعر ارائه کرد و پیشنهاد داد که در تصویر گهواره، به جای واژه جمع «طفل‌هایش» از واژه مفرد «کودک» استفاده شود تا با ماهیت نمادین گهواره سازگاری بیشتری داشته باشد.

در بخش پایانی برنامه، بخش دوم یعنی خوش‌خوانی شعر برگزار گردید و شاعران حاضر، از جمله محمدالله احساس، وحید علی‌نیا، سید سکندر حسینی بامداد، حمزه عابر، سهراب سوشیان و دیگر حاضران، تازه‌ترین سروده‌های خود را برای شرکت‌کنندگان قرائت کردند.

در پایان نیز حاضران در یک قاب مشترک عکس دسته‌جمعی گرفتند و صد و چهل و ششمین نشست هفتگی «چارباغ خیال» به پایان رسید.