پنجاهمین نشست ادبی چارباغ خیال

عصر دیروز پنج‌شنبه ۲۷ ثور(اردیبهشت‌ماه) پنجاهمین نشست ادبی «چارباغ خیال» در بلخ،توسط کتابخانه عمومی فردوسی با همکاری: انجمن ادبی خانهٔ مولانا ،انجمن نویسندگان بلخ
در سالن ابن سینای همان کتابخانه برگزار شد.
در این نشست که از سوی حمزه عابر گردانندگی می‌شد شخصیت‌های بزرگ ادبی چون: استاد صالح محمد خلیق(رئیس انجمن نویسندگان)، سید سکندر حسینی بامداد(رئیس کتابخانهٔ عمومی فردوسی) ،استاد سید محمدحسن فاضلی بلخابی(شاعر، فیلسوف و عالم دین)، استاد احمد نجیب بیضایی(ناشر و شخصیت ادبی)، عبدالواحد عاطف کابلیان (شاعر ونویسنده) و جمعی از شاعران نوجوان بلخ برگزار شد این نشست شامل این سه بخش بود:
– صحبت پیرامون جایگاه ادبی خیام نیشابوری و پیوند آن حکیم بزرگ با ام‌البلاد (بلخ)
– نقد و بررسی شعر
– و خوش‌خوانی شعر

در بخش اول، استاد سید سکندر حسینی بامداد و استاد صالح محمد خلیق، به ترتیب پیرامون جایگاه ادبی و پیوند حکیم عمر خیام با بلخ صحبت کردند.

استاد بامداد حکیم عمر خیام را شاعر عارف و فیلسوف منجم یاد نموده و او را شخصیتی کثیر الابعاد معرفی کرد.
به گفته‌ی سرایشگر «مویه‌های آمو» خیام شاعر تمام وقت نبوده چون در روزگار خیام قالب مثنوی و قصیده برای طبع آزمایی‌های شاعرانه مورد توجه شاعران بود خیام قالب رباعی را در لحظه‌های درخشش فکری وعاطفی انتخاب کرده بود
به بیان وی،حکیم عمر خیام برخلاف شخصیت علمی اش، با شیوه‌ی پرسش وارد بدنه‌ی شعر شده و با نگاه عمیق شاعرانه و فلسفی‌اش آدمی را به دوری از هر دلیلی می‌خواند که موجب سلب آرامش آنان می‌شود و در مقابل برای مخاطیبنش شاد زیستن و طروات بخشیدن به زندگی را در هر حالت سفارش می‌کند.
آقای بامداد از قدامت «رباعی» نیز سخن به میان آورده و دوران زندگی خیام را به صد وپنجاه سالگی این قالب نزدیک دانست.
رئیس انجمن ادبی خانهٔ مولانا، حکیم عمر خیام نیشابوری را در قالب رباعی از نگاه شاخصه‌های شعری‌اش بی نظیر و تکرار ناشدنی خوانده و کارکرد استعاری؛ تمثیل‌های بی‌سابقه؛ سبک و مضمون مشخص؛ کلید‌واژگان منحصر به فرد
و دایره‌ی واژگانی خاص را از جمله ویژگی‌هایی دانست که شعر و اندیشه‌ی آن فیلسوف شکوهمند را ماندگار ساخته است.

در ادامهٔ صحبت‌های استاد بامداد، استاد صالح محمدخلیق، پیوند حکیم عمر خیام با سرزمین باستانی بلخ را بررسی کرده و گفت: عمر خیام، فیلسوف، فزیک‌دان، زیست‌شناس، زمین‌شناس، ریاضی‌دان، ادیب، عارف، مفسر و شاعر رباعی سرای سدهٔ پنجم و اوایل سدهٔ ششم ه.ق. و هم‌روزگار دورهٔ سلجوقیان بوده که به روایتی در ۲۸ ثور/اردیبهشت‌ماه در نیشابور زاده شده و در ۱۲ قوس/ آذرماه ه. خ. در همان‌جا درگذشته است.

در ادامهٔ صحبت‌های استاد بامداد، استاد صالح محمدخلیق، پیوند حکیم عمر خیام با سرزمین باستانی بلخ را بررسی کرده و گفت: عمر خیام، فیلسوف، فزیک‌دان، زیست‌شناس، زمین‌شناس، ریاضی‌دان، ادیب، عارف، مفسر و شاعر رباعی سرای سدهٔ پنجم و اوایل سدهٔ ششم ه.ق. و هم‌روزگار دورهٔ سلجوقیان بوده که به روایتی در ۲۸ ثور/اردیبهشت‌ماه در نیشابور زاده شده  و در ۱۲ قوس/ آذرماه ه. خ. در همان‌جا درگذشته است. 

       پژوهشگر بلخ، اذغان داشت که یافته‌های پژوهشگران(از جمله شکیب بزرگ‌امید و استاد بدیع فروزان‌فر) نشانگر آن است که پدر و نیاکان آن بزرگ‌شاعر از بلخ بوده‌است. و او در طول حیات خویش نیز سفری به بلخ داشته است. 

از جمله کهن‌ترین منبعی که سفر و حضور آن حکیم فرزانه در بلخ را تایید می‌کند «چهارمقالهٔ» عروضی سمرقندی است که هم‌روزگار وی بوده و آن کتاب را در سال ۵۵٠ ه. ق. تالیف کرده است. 

       در بخش دوم؛ غزلی از سخی امیری نقد و بررسی شد

شعر آقای امیری و چکیدهٔ نظریات پیرامون آن: 

در گوشه‌هایِ چادرت یک کهکشان زخمی‌ست

پرواز کن دختر! که بی تو آسمان زخمی‌ست

این رنج ها را نوش جان کردی و در جسمت

زیباترین تعمیر هایِ این جهان زخمی‌ست

دیری‌ست در وادی تهمتن را نمی بینم

در روی نعشِ رخش هم “تهمینه جان” زخمی‌ست

در زیر امواجِ لگد در پشت چادرها

روحِ لطیف و نازنینِ دختران زخمی‌ست

کوهی و برفِ رنج را پوشیده‌ای بر تن

در سینه‌ای سردِ تو یک آتشفشان زخمی‌ست

در بلخ شلّاقت زدند و از غمت کابل_

میسوزد از تب، رگ رگش تا استخوان زخمی‌ست 

“حیِّ علی الانسانیت” را در اذان خواندی

در هم فرو ریزانده مسجد را اذان زخمی‌ست

ققنوس وار از بین آتش پر بزن برخیز_

“فرخنده جان”! در سوگ تو افعانسِتان زخمی‌ست

منتقدین شعر آقای امیری را در شمار شعرهای امروزی قرار داده و زبان و بیان تازه‌ی آن را پسندیدند. 

آنان از خوش‌ساخت بودن و فرم غزل اظهار خوشنودی کرده و پیوند عمودی و افقی شعر و هم‌چنین هم‌نشینی قافیه و ردیف را رضایت‌بخش خواندند. 

آنان غزل امیری شاعر را همگام با خواسته‌های زمانی و مکانی خودش دانسته و مسئولیت‌پذیری او در قبال حوادث روزگارش را ستایش کردند. 

با این وجود تکرارهای پیوسته و نا زیبا(مثل: در) حشوهای کوچک(مثل: اذان)، ضعف  تالیف‌های خورد و ریز(مثل: زیبایی تعمیرهای این جهان زخمی‌ست) را از جمله نکات ضعف شعر شاعر عنوان کرده و توجه وی را بر اصلاح نکات یادشده عطف نمودند. 

در بخش اخیر(خوش‌خوانی شعر) شاعران حاضر در نشست: نثار شهریور، گل‌آقای طاهری، مهدی مهدی یار، عاطف کابلیان، سید احمد سادات، سید جمیل سجاد، موسی مهربان سعیدی، سیدمحمدآقا طیبی، نصیراحمد احمدی، فضل‌الربی افتقار، علی یوسفی، سید یاسین شریفی، محمد حسن فاضلی بلخابی، سید سکندر حسینی بامداد، صالح محمدخلیق و حمزه‌ی عابر شعرهای جدید شان را زمزمه کردند.